والدگری رسانه‌ای، روش‌هایی برای مدیریت مصرف رسانه‌ای فرزندان با هدف نیک‌زیستی دیجیتال است. نوعی مداخله فعال، سازنده و آموزنده که مبتنی بر بینشی حکیمانه است.

به گزارش روابط‌عمومی فرهنگستان هنر، یکشنبه 12 بهمن‌ماه 1404 سی‌و‌سومین جلسه از سلسله نشست‌های حقوق مخاطب با موضوع یادگیری بین نسلی با رسانه‌های دیجیتال با تأکید بر کودکان و نوجوانان، با حضور بهاره نصیری، دانشیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. محورهای اصلی این نشست شامل سواد رسانه‌ای، والدگری رسانه‌ای، فناوری‌های دیجیتال، ویژگی‌های فرزندان دیجیتال، زندگی معنادار در فرهنگ فناورانه و مراقبت از ردّپای دیجیتال بود.

نصیری در آغاز با نقل قول از اندرو پایپر، کوکان را پیام‌های زنده‌ای خواند که که برای زمانی که آن را نخواهیم دید، فرستاده می‌شوند. وی با اشاره به کلام نیل پستمن گفت: فرزندان ما میراث‌دار قرن بیستم و سازندگان قرن بیست‌و‌یکم هستند. آن‌ها، از آنِ ما هستند و در عین حال از آنِ ما نیستند. بنابراین ضروری است که با اجتناب از ناهماهنگی شناختی، ضمن درآمیختن علم و فناوری و با هدف تحریک یادگیری، از ابزارهای دیجیتال برای پرورش عادت ذهنی ومهارت‌های تحقیق نقادانه کودکان استفاده بهینه کنیم.

او والدگری رسانه‌ای را مجموعه‌ای از روش‌ها و تکنیک‌ها دانست که والدین برای مدیریت و هدایت مصرف رسانه‌ای فرزندان‌شان استقاده می‌کنند و مبتنی بر عناصری چندگانه است: نظارت فعال، تعیین محدودیت زمانی، آموزش رفتارهای آنلاین ایمن، تشویق به رفتار مسؤولانه در فضای مجازی و توجه والدین به الگوبرداری فرزندان از مصرف رسانه‌ای آن‌ها.

دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی افزود: فرهنگ برخاسته از صنعت رسانه، به مثابه یک شیوه زیست اجتماعی، دائما در حال تغییر است، محیطی کاملا متفاوت از گذشته را ایجاد کرده و به گونه‌ای بر توجه و علائق کودکان تأثیر گذاشته که جایگزین صدای درون آن‌ها شده است. درست است که کودکان امروز بیش از والدین با ابزارهای دیجیتال آشنایی دارند، اما این پدران و مادران هستند که زندگی وفراز و نشیب‌های آن را می‌شناسند و باید در این مسیر نقش والدگری خود را ایفا کنند. این امر بدون توجه به تفاوت‌های دو نسل امکان‌پذیر نیست:

او ادامه داد: کودکان ما به عنوان شهروندان و بومیان دیجیتال، دارای ویژگی‌هایی هستند. این نسل، فردگرا، غیرتشریفاتی، دوستدار تکنولوژی، شهروند شبکه‌های اجتماعی، ساختار شکن، دارای هویت موبایلی، بهره‌مند از آموزش سه‌قطبی و یادگیری شخصی هستند و ضمن تجربه کمتر روابط انسانی، احساس تنهایی بیشتری دارند. آن‌ها بین 8 تا 15 ساعت از فضای مجازی استفاده می‌کنند و شیوه رایج تحلیل خود را از شبکه‌های اجتماعی می‌گیرند. کودکان عصر دیجیتال، جهانی زندگی می‌کنند، انتقادی می‌اندیشند، خلاق و ایده‌پرداز هستند و قدرت اقناع بالا دارند. از این رو باید برای رسیدن به نیک‌زیستی دیجیتال(digital wellbein)، استراتژی‌های توانمندسازی، خودکنترلی، مواجهه آگاهانه با فضاهای دیجیتال و ارتقای کیفیت این‌گونه از زندگی را با معنایابی و معناسازی از پیام‌ها بیاموزند.

این عضو هیئت علمی، ابتلا به اختلال تمرکز، دچار ذهن ملخی شدن و ملال غیرطبیعی ناشی از بی‌تحرکی دیجیتال را ناشی از فرهنگ رسانه‌ای مبتنی بر سرعت، تحریک ذهنی شدید، دسترسی بالا و مقادیر کلان اطلاعات خواند که موجب تحریک حس مدام می‌شود و کودک را از پرورش دنیای خیالی و آفلاین که سکونت‌گاه نامرئی اوست و در آن زمان متوقف می‌شود و تفکر امتداد می‌یابد، محروم می‌کند. اینجاست که لزوم میانجی‌گری سازنده والدین ضرورت می‌یابد. نوعی از مداخله فعال، همراه و محدودکننده که در آن قوانینی برای استفاده از رسانه‌ها تعیین می‌شود. زیرا توجه تناوبی و کاوشی کودکان دراثر ورودی‌ مداوم تضعیف می‌شود. همچنین، اتکای آن‌ها به منابع بیرونی مانع رشد فکری‌شان می‌شود و این نسل را از خواندن که به گفته دیوید یولن، فعل تأمل و مقاومت است، دور می‌کند. به همین خاطر است که ما معتقدیم مواجهه با ابزارهای دیجیتال باید منطقی‌تر و سنجیده‌تر از اوضاع کنونی باشد.

نصیری افزود: ژرف‌خوانی و رشد شناختی، کودکان راقادر می‌سازد، آنچه از قبل می‌دانند را مبنای مقایسه و درک اطلاعات جدید قرار دهند و بر غنای مفهومی دانش زمینه‌ای خود بیفزایند. وقتی اضافه بار اطلاعات از حد بگذرد، زمان کمتری برای پردازش و ادراک وجود دارد و ساخت دانش زمینه‌ای دشوارتر می‌شود. از این رو باید برنامه‌ای برای مصرف رسانه در خانواده تهیه کرد و با در پیش گرفتن چشم‌پوشی مهربانانه و تأمین امنیت روانی فرزندان، متناسب با سن و توانایی کودک بر مدت زمان و محتوای مورد استفاده ایشان و افرادی که درفضای مجازی با آن‌ها ارتباط می‌گیرند، نظارت کرد.

وی در جمع‌بندی سخنان خود، اهمیت آموزش محدودیت ارتباطات اینترنتی، رفتار مسؤولانه در فضای مجازی، امنیت اطلاعات در خانواده و استفاده از شیوه‌های تعاملی و پرسشگری شیرین را یادآور شد، راهکارهایی برای موفقیت والدین در این عرصه ارائه داد و منابعی جهت مطالعه معرفی کرد. جلسه با پرسش و پاسخ به پایان رسید.

صوت جلسه را اینجا بشنوید.