بیش از دو ماه از آن شب می‌گذرد که پژوهشکده هنر آماج حمله دژخیمان واقع شد. امروز از میان زخم‌های این عمارت دیرسال، ندایی رساتر از ویرانی برمی‌خیزد: طنینِ «ما ز بالاییم و بالا می‌رویم»؛ قامت برافراشتن دوباره! چراغ دانش و هنر را با تندباد جهل نتوان کشت؛ این سنت جاودان هستی است که آفتاب معرفت را غبار تندباد نمی‌نشاند.

در دل شب تار دوشنبه، بیست‌وپنجم اسفند ۱۴۰۴، در آن دم که عقربه‌ها بر ساعت ۲:۴۳ ایستاده بودند، آتشِ کین بر آستان پژوهشکده هنر، این خانه هنر، فرود آمد؛ بنایی که یادگار روزگاری دیگر است؛ روزگاری که دست معمار گرجی، نیکلای مارکوف، نقش آن را بر صفحه خاک نگاشت و طبیب جرّاح، یحیی عدل، در سایه آن حدیث خدمت به جان‌های آدمیان ‌گفت. از سال ۱۳۷۷ خورشیدی نیز این سرا در شمار آثار حریم‌دار ملّی جای گرفت؛ همچون نگینی از یاد و خرد که در حافظه این سرزمین نهاده شده است.

در تقارن با روز «موزه و میراث فرهنگی»، باید گفت پژوهشکده هنر چون دیگر مواریث ملی و فرهنگی، تنها خشت و گل تاریخ نیست؛ «موزه زنده» است؛ خانقاه معرفتی که در آن میراث ملموس و ناملموس، همچون جسم و جان، در هم تنیده‌اند؛ پس هدف گرفتنِ آن نه تخریب یک سازه، که خاموش ساختن چراغی بود که حکمت کهن این سرزمین برافروختن آن را فریضه جان‌های بیدار دانسته است. حافظان این چراغِ فرهنگ و هنر، در میان جراحات این هیأت عنصری، دفتر پژوهش و آفرینش را بازگشوده‌اند. در روزگاری که زمینیان «روز موزه و میراث فرهنگی» را گرامی می‌داشتند، اینجا به نشانه‌ای از پایداری فرهنگ و فروغ در برابر تاریکی بدل شد؛ پیامی به همه جهان که فرو افتادن دیوارها پایان اندیشه و فرهنگی نیست که در آن خانه دارد.

اینک رهگذرانی که از دور و نزدیک این بنای تاریخی را می‌نگرند چشم‌انتظار مرمت و بازسازی آن هستند. هر خشتی که از نو بر هم نهاده می‌شود و هر قلمی که بر سپیدی صفحه روان می‌گردد، گامی است در پاسداشت یاد و خرد آدمی. سامان دادن دوباره این سرا تنها کاری از جنس بنا و دیوار نیست؛ آیینی است از سپاسِ ایستادگی و نشانی از آن عهد کهن که میراث دانایی را ودیعه مشترک مردمان می‌شمارد و نگاهبانی از آن را بر عهده همگان می‌نهد. این جوانه‌های امید که از دل آوار سر برکشیده‌اند، گواه آن‌اند که فروغ آفرینش و دانایی، چونان نوری که از مشرق جان برمی‌تابد، ماندگارتر از هر ویرانی و دمار است؛ اینجا هنوز چراغی روشن است!