مقاله‌ حاضر از نجلاء حسن نجم، روزنامه‌نگار و پژوهشگر فلسطینی است که با عنوان «لباس فلسطینی: نمادی از مبارزه و پایداری» در وبگاه «اطار» به زبان عربی منتشر شده است. این مقاله به سیر لباس‌های سنتی فلسطینیان از دیرباز تاکنون می‌پردازد و پژوهشگر تلاش می‌کند تا با آوردن نمونه‌های تاریخی لباس در دوره‌های مختلف، به ابعاد فرهنگی، اجتماعی و سیاسی آن بپردازد. از آنجا که دسترسی به منابع پژوهشی درباره فرهنگ و هنر فلسطین متاسفانه محدود است؛ از همین روی نقد و بررسی و ارزیابی مقالات منتشر شده از سوی موزه هنرهای معاصر فلسطین نیز میسر نخواهد بود. انتشار چونین مقالاتی تنها می‌تواند پنجره‌ای برای فهم اطلاعات اولیه و یافتن منابع بیشتر توسط پژوهشگران ایرانی باشد.

داستان این گزارش ممکن است سال‌های زیادی را در بر بگیرد و خواننده را به ۳۰۰۰ سال یا شاید بیشتر ببرد. بحث در مورد لباس گلدوزی‌شده فلسطینی و تاریخ باستانی آن، کار آسانی نیست که هر رهگذری را به درک اهمیت آن رهنمون سازد. هر آنچه در این لباس بافته شده است، از نوع و رنگ پارچه، نوع دوخت انتخاب‌شده، معانی طرح‌های حکاکی‌شده و حتی محل قرارگیری آخرین دوخت گلدوزی‌شده روی لبه لباس، نمی‌تواند بیهوده یا صرفاً تصادفی باشد. با این تعریف، لباس گلدوزی‌شده فلسطینی فراتر از وجود فیزیکی خود، به عنوان یک لباس صرف است که در هر دوخت، داستان کل یک ملت را در خود جای داده است، میراثی که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است، هنری که مطالعه آن مستلزم آگاهی از تداعی‌های نمادین و ابزاری مؤثر برای مقاومت و دفاع است.

کوک‌های ستاره هشت پر کنعانی

تاریخچه لباس فلسطینی با گلدوزی‌های «تطریز»

لباس گلدوزی شده فلسطینی نوعی میراث ملموس است که از اجدادشان به ارث رسیده و اصالت آن را برای فرزندانشان حفظ کرده است. مورخان معتقدند که تاریخچه کتیبه‌ها و نمادهای لباس فلسطینی به دوره‌ای برمی‌گردد که اجداد کنعانی در فلسطین، بین 2500 تا 3000 سال قبل از میلاد، ساکن بودند. خطوط و طرح‌های دوخته شده، بر روی لباس فلسطینی از اشکال حک شده بر روی دیوارهای آثار باستانی فلسطین گرفته شده که قدیمی‌ترین آنها در غارهای کنعانی کشف شده‌اند. علاوه بر این، ستاره هشت‌پَر، اساس اکثر گلدوزی‌ها را تشکیل می‌دهد و این همان ستاره‌ای است که حکاکی آن در غارهای شهر «اریحا» کشف شده است. مورخان معتقدند که حکاکی ستاره تقریباً به 4500 سال پیش برمی‌گردد و آن را به یکی از قدیمی‌ترین انواع حکاکی‌های کشف شده تبدیل می‌کند.[1]

از سوی دیگر، کنعانی‌ها به خاطر تولید منسوجات و استخراج رنگ‌های متنوع مشهور بودند که تاثیر به‌سزایی در رنگ پارچه‌ها و نخ‌های رنگی مورد استفاده در لباس‌های فلسطینی شد. در طول اعصار و با تغییر شرایط فرهنگی، سیاسی و تمدنی در فلسطین، تنوعی در الگوها، نقوش و اشکال زینت‌بخش لباس‌های فلسطینی شده‌اند، اما دوخت پایه تا به امروز اصالت و وحدت خود را همچنان حفظ کرده است.

این مقاله را به‌طور کامل اینجـا بخوانید.