تهران-ایرنا-موزه هنرهای معاصر فلسطین که سال‌ها است در مسیر معرفی و نمایش آثار مرتبط با هنر مقاومت و هنر ایرانی‌ـ‌اسلامی فعالیت می‌کند، این‌ بار میزبان نمایشگاه «عقیق مقاومت» شده است، نمایشگاهی که با رونمایی از تصویر «آقای شهید ایران» همراه بود.

مولود زندی‌نژاد*
به گزارش ایرنا، در نمایشگاه «عقیق مقاومت»، آثاری از محمدکاظم حسنوند، هنرمند پیشکسوت و دانشیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، در موزه هنرهای فلسطین به نمایش درآمده است. این آثار در دوره‌های مختلف فعالیت هنری او و با محوریت مضامین عاشورایی، دفاع مقدس و رنج مردم فلسطین خلق شده‌اند.

حسنوند تأکید دارد که در فرایند آفرینش هنری‌اش، بیش از آنکه بر فرم و رنگ تمرکز کند، در پی آشکار کردن اندیشه خود است. به گفته این هنرمند، هنگامی که تصمیم به خلق تابلویی می‌گیرد، محتوا بیش از هر عامل دیگری بر شکل‌گیری اثر تأثیر می‌گذارد.

در بدو ورود به این نمایشگاه، با چهره‌ مصمم یحیی سنوار مواجه می‌شوید که لباس رزم بر تن دارد و در حال عبور از حصار سیم‌خاردارها است. این اثر یکی از آثار مجموعه «فریاد غزه» است که در جریان «طوفان الاقصی» در سال ۱۴۰۴ خلق شده است. دیگر آثاری که در این مجموعه قرار دارند، زنان، کودکان و مردانی تصویر شده‌اند که هرچند رنج و اندوه در چهره‌هایشان آشکار است، اما همچنان ایستاده و امیدوارند.

در دیگر آثار این مجموعه، رنگ آبی لاجوردی بر زمینه غالب است، رنگی که علاوه بر نشان‌دادن وفاداری هنرمند به سنت تصویرگری ایرانی، با تداعی بیکرانگی آسمان، حسی از آرامش معنوی و امید به آینده فلسطینیان را منتقل می‌کند.

بخش خیره‌کننده‌ نمایشگاه، تابلوی عظیم و چهارلته‌ای «حدیث عاشورا» است که بخش بزرگی از دیوار گالری را به خود اختصاص داده است. در مرکز این تابلو، اسب سفید زخمی (ذوالجناح) دیده می‌شود که سرش فرو افتاده و چند تیر در بدنش نشسته است و گویی سنگینی مصیبتی را بر دوش می‌کشد. در بالای آن نیز کتیبه‌ای خوشنویسی‌شده با اشعار عاشورایی محتشم کاشانی دیده می‌شود.

در سمت چپ تابلو، دستی زخمی و خونین با ردای سبز دیده می‌شود که به سمت بالا امتداد یافته است. در بخش بالایی سمت چپ، پرچم‌های سبز با نوشته‌های «الله» و «محمد» دیده می‌شوند و در بخش پایین نیز دو سر اسب، یکی سفید و دیگری تیره، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. این نشانه‌ها فضای تصویر را به‌روشنی در قلمرو قدسی و دینی قرار می‌دهند. در بخش راست تصویر نیز نیزه‌ها و پیکره‌هایی تیره دیده می‌شود که بر فضای نبرد و سوگ می‌افزایند.

این تابلو که با تکنیک مواد خلق شده، اثری که بر بنیان‌های دینی و آیینی استوار است و از همین رو، گذر زمان در مضمون و محتوای آن تاثیری نداشته است.

البته حسنوند آثار عاشورایی‌اش در سال‌های بعد نیز همچنان تداوم داشته و دغدغه سال‌های زندگی‌اش بوده است. آثاری که با الهام از نگارگری گذشته و تلفیق آن با نگاهی معاصر خلق شده و بر هویت ملی و دینی تاکید دارد.

محمدکاظم حسنوند علاوه بر آنکه از فعالان روزهای نخست انقلاب است، در جبهه هشت سال دفاع مقدس نیز حضور داشته و همچنان خاطراتی از آن روزها دارد، از همین رو برخی از آثارش به دفاع مقدس اختصاص دارد که در این نمایشگاه مرور شده است.

او که پرتره شهید قندی و شهید صنیع‌خانی را در کارنامه فعالیت هنری خود دارد، در یکی از آثارش که «بنیان مرصوص» (مجاهدان راه حق) نام دارد؛ در نگاه اول، یک تصویر جمعی از مقاومت و همبستگی را پیش رو می‌گذارد. صفی فشرده که در ردیف نخست چهره‌های مردانه با لباس نظامی، دست در دست یکدیگر ایستاده‌اند. در پشت صف اصلی، چهره‌های دیگری نیز دیده می‌شوند؛ از جمله چند زن که تصویر را از یک صحنه‌ صرفاً نظامی در می‌آورد و آن را به جمعی گسترده از زنان و مردان بدل می‌کند. نوارهای سبز، سفید و قرمز در بخش بالایی، به‌وضوح به پرچم ایران اشاره دارند. این نشانه، اثر را در بستر هویت ملی قرار می‌دهد.

شعارهای صریح ضدسلطه در گوشه‌ تابلو و پرواز کبوتر سفید در میان فضای حماسی کار، فضای معناداری ایجاد کرده است. زنجیر گسسته در پایین تصویر نیز مفهوم رهایی و پیوند آن با مقاومت را تداعی می‌کند.

این اثر گرچه در سال ۱۳۹۹ خلق شده، اما نشانه‌‎ها و نمادهایی بر آن تصویر شده که می‌تواند روایتی از سال‌های انقلاب ۵۷ تا به امروز را پیش چشم ما بگذارد.

نمایشگاه «عقیق مقاومت» که تا ۶ مرداد در موزه هنرهای معاصر فلسطین برپاست؛ روایتی تصویری از تاریخ پرفرازونشیب ایران و فلسطین، از منظر هنرمندی است که با بیش از نیم‌قرن تجربه، مقاومت و پایداری این دو ملت را بر بوم به تصویر کشیده است.

*پژوهشگر هنر

لینک خبر