آیین بزرگداشت استادِ زنده‌‌یاد عبدالحمید نقره‌کار، عضو پیوسته فرهنگستان هنر در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری حوزه هنری برگزار شد.

به گزارش روابط‌عمومی فرهنگستان هنر، با حضور اصحاب هنر و معماری و علوم انسانی، آیین بزرگداشت استادِ زنده‌یاد عبدالحمید نقره‌کار، عضو پیوسته  و رئیس گروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان هنر، عصر سه‌شنبه، ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، در حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار شد. در این مراسم که با عنوان «عصر معمار» برپا شد، بزرگان هنر و رسانه، ضمن بزرگداشت یاد و خاطره استاد نقره‌کار، به بیان ویژگی‌های برجسته شخصیتی و تأثیر او بر جریان معماری ایرانی‌اسلامی پرداختند.

مجید شاه‌حسینی، رئیس فرهنگستان هنر، در این مراسم، با بیان این‌که پیش از آشنایی حضوری، با آثار قلمی استاد آشنا بوده است، گفت: توفیق زیارت استاد عبدالحمید نقره‌کار خیلی دیر نصیب بنده شد؛ یعنی همین چند سالی که در فرهنگستان هنر توفیق کار نزدیک با ایشان را داشتم؛ ولی از قبل با قلم ایشان مأنوس بودم و از خود می‌پرسیدم کسی که چنین قلمی دارد چگونه انسانی است. احتمالاً برای شما هم این تجربه پیش آمده باشد که وقتی آثار فاخری را می‌خوانید، جهان آن نویسنده بزرگوار آن‌چنان برایتان شگفت‌انگیز می‌شود و طالب زیارت او از نزدیک می‌شوید که مشتاقید بدانید صاحب این قلم چگونه انسانی است و آیا صرفاً متنی نوشته یا در این جهان زیست و زندگی می‌کند.

رئیس فرهنگستان هنر ادامه داد: این تجربه وقتی برای بنده اتفاق افتاد که ایشان محبت کردند و ریاست گروه معماری فرهنگستان هنر را پذیرفتند و دیدم ایشان اصلاً شهروند آسمانی‌اند. دیدم منظرشان به مقوله معماریْ معماری آسمانی است و آن چیزی که در کتاب حکمت اسلامی در خلق آثار هنری از آن بزرگوار می‌خوانیم قطره‌ای است از دریا. وقتی خود ایشان را زیارت کردم و با ایشان هم‌صحبت شدم، حس کردم که جنس نگاه، سلوک، عرفان و منظر ایشان به جهانْ در آثار قلمی‌شان جاری شده است. برای مثال، من پیش از این طرح موضوعاتی از قبیل اشاره به نماد از کثرت به وحدت در گوشه‌ای از کتاب، اشاره به فلان مربع در قاعده مسجد تا به ساختار مدور گنبد که یکی زمین را و یکی آسمان را نمایندگی می‌کند، اشاره به ارتباط معماری با خدا، انسان، خانواده، اخلاق و هنر و نقش آن در تزکیه نفس را در هیچ کتاب معماری‌ای، در این حد از صراحت، ندیده بودم و برایم خیلی شگفت‌انگیز بود.

او ادامه داد: چون در هفته معلم هم به سر می‌بریم، حیفم آمد به شأن معلمی ایشان اشاره نکنم. این کتاب برای متعلمان این عرصه نوشته شده است. این‌که شما، به‌عنوان انسانی فرهیخته و صاحب‌نظر، دست به قلم ببرید و برای متعلمان این رشته چراغ راه روشن کنید، از نظر بنده، خیلی اتفاق مبارکی بود و تقریباً در همه نشست‌هایی هم که در فرهنگستان در خدمتشان بودم، دغدغه متعلمان را داشتند و این‌که باید کارگاه‌هایی باشد برای پاسخ‌گویی به همه دانشجویان رشته معماری در سطح کشور برای پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌هایی که انجام می‌دهند. دوستانی از ایشان، که در گروه تخصصی معماری فرهنگستان هنر در خدمتشان هستیم، شاهد بودند که چقدر قلب ایشان می‌تپید برای این لزوم وجود این معنا که بتوانیم به همه سؤالات دانشجویان این رشته، از تمام کشور، در حد مقدور، پاسخ دهیم و جالب است که در کتاب هم دیدم که تا چند سؤال احتمالی خواننده کتاب پاسخ داده شده است. تنها معلمان این‌گونه کتاب می‌نویسند؛ یعنی کسی که سال‌ها تدریس کرده و از او سؤال پرسیده شده و او تا چند سؤال احتمالی خواننده را پاسخ‌گو بوده است.

این پژوهشگر هنر افزود: خیلی شهامت می‌خواهد کسی به موضوعاتی از قبیل «پیروی از سنن و اصول ثابت الهی در سبک معماری و شهرسازی»، «الهام از منطق نور و منطق نوری در معماری»، «پرهیز از نقش و تأثیر شیاطین در معماری» بپردازد؛ یعنی مطالعات قرآنی عالی که حتماً ایشان داشته است؛ چون اشاره به آل‌فرعون می‌کند و فرعون را می‌دانیم در قرآن با صفت ذی‌الاوتاد (صاحب وتدها) و صاحب ستون‌ها و تبرج و برج‌سازی و معماری‌های بزرگ یاد کرده‌اند. بخشی از کفر او در عظمت سازه‌های معماری اوست که در مصر هم همین الان ردپایی از آن مانده است؛ پس معماری می‌تواند بخشی از تفرعن ظلمه باشد، اگر از مسیر نور و هدایت دور بیفتد.

شاه‌حسینی گفت: ندیده بودم کسی در کتاب درسی معماری با این شهامت از این مفاهیم قرآنی، در این حد از صراحت، سخن بگوید؛ البته قدری هم به مطالعات محدود من برمی‌گردد. چون استادان مسلّم این رشته در عرصه معماری حضور دارند، چه بسا بگویند نه هست کتاب‌های دیگری که مؤلفانشان به همین شیوه اهتمام فرموده‌اند؛ اما در حد مطالعات محدود بنده، تجربه‌های منحصربه‌فردی بود از منظر یک استاد معماری که کتاب درسی آن رشته را به رشته تحریر درآورده است و این به نظرم کار بزرگی است.

او، با ذکر این‌که معنای نور در معماری اسلامی، نسبت این نور با معماری و تعامل انسان با فضا، هندسه و محیط پیرامونی و تأثیر و تأثر متقابل انسان و هندسه پیرامونی، رابطه صورت و معنا در مناسک حج تمتع از موضوعاتی‌اند که در کتاب مرحوم نقره‌کار به آن‌ها اشاره شده، ادامه داد: منطق طواف گرد کعبه و البته ارزیابی و نقد برخی از رویکردها و آثار معماری غربی از دیگر موضوعات ذکرشده در کتاب ایشان است که برای بنده بسیار ارزشمند بود. مهم این است که در این جایگاه مرتفع قرار بگیریم و این‌گونه حکیمانه سخن بگوییم و در حجاب تکنیک باقی نمانیم و از حکمت هنر سخن به میان آوریم. انصافاً بنده ایشان را یک حکیم هنر در عرصه معماری دیدم که به‌عنوان مثال به تبیین فلسفه زشتی و زیبایی از منظر قرآنی می‌پردازد. امروزه در رشته هنر، استادان حاضر می‌دانند، بالأخره چیزهایی مُد می‌شود؛ مثلاً از آقای امبرتو اکو کتاب‌های تاریخ زشتی و تاریخ زیبایی بسیار معروف می‌شود، می‌خوانیم، ورق می‌زنیم؛ اما این‌که یک حکیم معمار صحبت از زشتی و زیبایی منطبق با اصول قرآنی کند و این را از این معنا با هنر معماری در تقارن قرار دهد، به نظرم، کار بسیار بدیع و نویی بود.

او در انتها گفت: بنده شخصاً دیر از محضر ایشان بهره بردم و تجربه زیسته من با آن بزرگوار محدود به همین سه چهار سال اخیر است؛ ولی گروه معماری، که اعضایش در این جلسه هستند، از بُعد نظم و بسامد جلسات و همچنین از بُعد تشریف‌فرمایی ایشان، یکی از گروه‌های تخصصی سرآمد فرهنگستان هنر بود و فقدان ایشان ضایعه بسیار بزرگی برای جامعه معماری و هنری جمهوری اسلامی ایران است. خدمت پیش‌کسوتان و اعزه حاضر در جلسه، به سهم خود، فقدان این حکیم هنرمند را تسلیت عرض می‌کنم و از خداوند برایشان طلب علوّ مقام و درجه آسمانی و عرشی دارم. ان‌شاءالله خداوند ایشان را با اولیا محشور کند.

در این رویداد، مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، مجید شاه‌حسینی، رئیس فرهنگستان هنر، غلامرضا اسلامی، دانشیار دانشگاه تهران، حیدر جهانبخش، عضو هیئت علمی دانشگاه سوره، محمدرضا بمانیان، استاد دانشگاه تربیت مدرس، محمدرضا پورجعفر، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، عبدالحمید قدیریان، نقاش و مدیر هنری سینما، امیر محمدخانی، رئیس سابق دبیرخانه هنر معماری، مهدی حمزه‌نژاد، استادیار معماری دانشگاه علم و صنعت ایران، مجتبی انصاری، استاد دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، محمدمنّان رییسی، نماینده مجلس، نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، امین مقومی، رئیس شورای مرکزی و رئیس سازمان نظام مهندسی، صالح نقره‌کار فرزند استاد و جمع دیگری از اساتید، معماران و شاگردان ایشان حضور داشتند.