|
از استاد زندهیاد عبدالحمید نقره کار، در نگاه معماران معاصر در روزنامه فرهیختگان بخوانید:
فرهیختگان_حافظه معماری ایران، استادان و کسانی را که بر گردن این حوزه حق دارند، فراموش نمیکند. در میان این نامها، عبدالحمید نقرهکار جایگاهی ویژه دارد؛ معمار و نظریهپردازی که مسیر زندگیاش میتوانست بسیار متفاوت باشد. او در خانوادهای رشد یافت که پیشینهای طولانی در صنف طلا و نقرهکاری داشتند و از نظر مالی میتوانست راهی مطمئن برای کسب ثروت پیش روی او باشد. اما نقرهکار راه دانش، تأمل و تحصیل آکادمیک را برگزید. انتخابی که در نهایت او را از فضای سنتی حرفه خانوادگی به عرصه معماری و اندیشه رساند و نامش را در میان چهرههای اثرگذار معماری معاصر ایران ثبت کرد. نقرهکار در پروژههای مهمی چون گسترش حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، مصلی شهر ری و طرحهای مرتبط با حرم امام علی(ع) در نجف و امام حسین(ع) در کربلا نقش داشت؛ اما ارزش اصلی او در حوزه نظریهپردازی معماری اسلامی نهفته است. او تلاش فراوانی برای تبیین پیوند میان حکمت اسلامی و معماری انجام داد و کوشید نگاه دانشجویان را از سطح فرم و تکنیک به ژرفای معنا و ادراک معماری سوق دهد. از نظریههای مهم وی میتوان به «تعامل ادراکی انسان با ایدههای فضایی - هندسی»، «ایدههای فضایی متناسب با ابزارهای ادراکی انسان» (۱۳۹۲)، و «خانه کعبه؛ سلول بنیادی طراحی شبستانهای مساجد» (۱۳۹۴) اشاره کرد. در ادامه نیز نظریه «نسبت اسلام با فرایندهای انسانی در هنر، معماری و شهرسازی» (۱۳۹۶) را ارائه داد. نقرهکار نقشی مؤثر در تثبیت کارگروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان هنر داشت و در ارتقای جایگاه علمی آن بسیار کوشید. شاگردان و همکارانش او را حکیم و شیخ بهایی معاصر خواندهاند؛ چراکه اندیشهاش ترکیبی از فلسفه، هنر و معماری بود. در عرصه پژوهش و تألیف نیز کارنامهای درخشان برجای گذاشت، از جمله مقالات «ویژگیهای بینالمللی معماری دوران اسلامی» و «آرامش در دیدگاه اسلام و تجلی آن در معماری مساجد». آثارش موجب غنای کتابخانه دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت شد و آن را به یکی از منابع غنی پژوهش در معماری اسلامی بدل کرد. او بیش از 10 کتاب نوشت، از جمله «حکمت اسلامی در خلق آثار هنر و معماری» که تأثیری عمیق بر فضای دانشگاهی داشت. نقرهکار در دیدار مهمی با رهبر شهید انقلاب درباره انحرافات توسعه شهری سخن گفت؛ سخنانی که از دقت و ژرفنگری او حکایت داشت. این استاد سختکوش که همواره زودتر از دانشجویان در کلاس حاضر میشد، پس از بیش از چهار دهه تدریس در ۸۳ سالگی درگذشت. او بیش از سه دوره ریاست دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت را بر عهده داشت و آموزگار نسلی شد که میراث فکریاش هنوز در دانشگاهها زنده است.
در ادامه برای آنکه ابعاد شخصیتی و جایگاه علمی این استاد فقید را بیشتر بشناسیم به سراغ غلامحسین معماریان، عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت و معاون پژوهشی دانشکده معماری این دانشگاه، مهدی حمزهنژاد، مدیر فرهنگی دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت، حیدر جهانبخش، عضو هیئتعلمی دانشگاه پیام نور و عضو شورای تخصصی گروه معماری دانشگاه سوره، لیلا مقیمی، عضو هیئتعلمی دانشگاه سوره و مدیرگروه مهندسی معماری این دانشگاه و نسیم اشرافی، عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس و عضو گروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان هنر رفتیم و با آنها گفتوگو کردیم.
پرچمدار معماری اسلامی و معماری باهویت بود
مهدی حمزهنژاد، مدیر فرهنگی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت، با اشاره به نقش بیبدیل استاد مرحوم دکتر نقرهکار در شکلگیری و حفظ هویت معماری ایرانی - اسلامی گفت: «استاد نقرهکار به همراه چهرههایی نظیر آقای موسوی، آقای ندیمی، آقای بازرگان و برخی دیگر از چهرههای انقلابی بودند که از فضای معماری برخاسته و نقش مهمی در پیروزی انقلاب ایفا کردند. این افراد در سالهای اولیه انقلاب با وجود جوانی، سهم بسزایی در پایهریزی دانشکدههای معماری و همچنین حضور در فضاهای اجرایی کشور مانند آموزشوپرورش و هرجا که احساس نیاز میشد، داشتند.»
وی با اشاره به سابقه فعالیت استاد نقرهکار افزود: «حدود چهار و نیم دهه از سیاستگذاریهای ایشان در آموزش معماری کشور میگذرد. ایشان مسئولیتهای قابلتوجهی در فرهنگستان هنر، شورایعالی انقلابفرهنگی و سایر بخشهای اثرگذار بر عهده داشتند. شکلگیری دانشکده معماری امروز، چه در حوزه استادان و چه در بخش آموزش، حاصل جلسات توجیهی، سیاستگذاریهای مؤثر، تألیفات و هدایتهای ایشان است.»
مدیر فرهنگی دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت با ارائه آماری از دوران تدریس این استاد برجسته خاطرنشان کرد: «درطول 45 دوره تربیت مهندس، اگر در هر دوره حداقل 40 دانشجو را در نظر بگیریم، حدود 2 هزار مهندس معماری و شهرسازی بدون احتساب دانشجویان ارشد و دکتری به طور مستقیم شاگرد ایشان بودهاند.»
حمزهنژاد با اشاره به نقش علمی و نهادسازیهای استاد نقرهکار ادامه داد: «ایشان از مؤسسان و راهاندازان قطب معماری اسلامی و مرکز تحقیقات معماری اسلامی بودند. تأسیس مجله تخصصی پژوهشهای معماری اسلامی و تألیف کتب متعددی برای توسعه حکمت هنر و معماری اسلامی از یادگارهای ایشان است.»
وی افزود: «ایشان حدود شش تا هشت پژوهش ملی را تعریف و هدایت کردند که من نیز در دو سه مورد از آنها افتخار همکاری داشتم. تألیف کتب، تربیت نیروهای کارآمد، تأسیس نهادها، راهاندازی نشریه، جذب نخبگان علمی و سیاستگذاری آموزشی، از جمله میراثهای علمی برجایمانده از ایشان در حوزه معماری است.»
وی در توصیف جایگاه این استاد در جامعه معماری ایران گفت: «ایشان پرچمدار معماری اسلامی و معماری باهویت هستند. استاد نقرهکار صیانت و مراقبت جدی داشتند تا معماری ایرانی هویت خود را بازیابد و در جریانهای کپیبرداری شده جهانی هضم نشود. تلاش ایشان بر این بود که دانشجویان ما از تقلید و کپی دست چندم غربیها فاصله بگیرند و به معماری و زندگی معنا ببخشند.»
حمزهنژاد با اشاره به لقبی که برخی به ایشان دادهاند، توضیح داد: «برخی دوستان در هفتههای گذشته از ایشان با عنوان شیخ بهایی معاصر یاد کردند؛ اما من معتقدم امثال شیخ بهایی در دوران خود با هجوم هویتهای خارجی مواجه نبودند. درحالیکه استاد نقرهکار در دورانی فعالیت کرد که با بحران و هجوم معماریهای آشفته و چند هویتی از کشورهای دیگر مواجه بودیم. ایشان در حقیقت یک مبارزه و جهاد و انقلاب معماری به راه انداخت؛ لذا تصویر یک مجاهد برای ایشان بسیار برازندهتر است.»
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت در بخش دیگری از سخنان خود به الگوهای عملی و بناهای ساخته شده توسط استاد نقرهکار اشاره کرد و گفت: «در حوزه عمل، ایشان طراحی مجموعههای مذهبی، هنری، قرآنی و مساجد متعددی از جمله طرح توسعه حرم حضرت عبدالعظیم (ع)، مسجد میدان رسالت، مسجد الرسول، طرح توسعه مسجد دانشگاه علم و صنعت و طرح مسجد دانشگاه علامه طباطبایی را در کارنامه خود دارند.»
ترکیب اندیشه، حکمت، زیباییشناسی و تعهد اجتماعی
لیلا مقیمی، عضو هیئتعلمی دانشگاه سوره و مدیرگروه مهندسی معماری این دانشگاه با اشاره به زمان آشناییاش با دکتر نقرهکار گفت: «وقتی به عضویت هیئتعلمی درآمدم، در جلسه جذب با استاد نقرهکار دیدار داشتم. همانجا علاقهمند شدم سر کلاسهای ایشان بروم. پیش از آن نیز کتابهایشان را مطالعه کرده بودم، بهویژه اثر ارزشمند حکمت اسلامی در خلق آثار هنر و معماری که بعدها خودشان آن را در کلاس درس ارائه میکردند. مهر ۱۴۰۳ حدود یک سال، هر دوشنبه در کلاس ایشان حاضر میشدم تا آموزههای کتاب را از زبان خودشان بشنوم.»
مقیمی درباره علت حضورش در کلاسهای استاد افزود: «دوست داشتم مبانی نظری ایشان را در فضای تدریس تجربه کنم. در همان جلسه جذب، استاد از من پرسشی اساسی درباره ماهیت معماری پرسیدند با این مضمون که آیا معماری فقط بعد کالبدی دارد؟ ایشان با مثالهایی از کاربری و سبکشناسی بهضرورت شناخت ابعاد فراکالبدی اشاره کردند. همین بحث ذهن مرا درگیر کرد و باعث شد با جدیت بیشتری آثارشان را دنبال کنم تا معماری را نهفقط بهعنوان ساخت فضا، بلکه در پیوند با حکمت و ارزشهای غیرمادی درک کنم.»
وی ادامه داد: «در این مسیر با توجه به تجربه و مطالعاتم، متوجه شدم حوزه معماری اسلامی هنوز با خلأهایی بهویژه در زمینه رویکردهای مبتنی بر حکمت انتقادی مواجه است. از همینجا تصمیم گرفتم نشستهایی در دانشگاه سوره برگزار کنم و از استادان برجسته این حوزه از جمله خود استاد نقرهکار دعوت کنم تا رویکردهای مختلف معماری اسلامی را بررسی کنیم. این جلسات باعث شد شناخت دقیقتری از مسیر پژوهشی استادان این حوزه به دست آورم.»مقیمی به ویژگیهای شخصیتی و اجتماعی استاد نقرهکار نیز اشاره کرد و گفت: «استاد شخصیتی چندوجهی داشتند؛ فردی انقلابی، فعال، اهلقلم و درعینحال بسیار دقیق در مسائل روز جامعه بودند، حتی در سالهای اخیر، بیانیههایی در حمایت از انقلاب اسلامی مینوشتند و برای من میفرستادند تا در گروههای دانشگاهی منتشر شود. قلمشان همیشه زنده، پر حرارت و پر نفوذ بود.» مدیرگروه مهندسی معماری دانشگاه سوره با اشاره به ویژگیهای بارز دکتر نقرهکار ادامه داد: «استاد به ایران و انقلاب اسلامی عشق میورزیدند و نسبت به رویدادها و تصمیمات کلان در حوزه معماری و شهرسازی هرگز بیتفاوت نبودند. بر قوانین و مقررات کاملاً مسلط بودند و اگر موردی مغایر با اصول معماری اسلامی مشاهده میکردند، سریعاً به مراجع ذیربط گزارش میدادند. این رویکرد فعال و دغدغهمند ایشان از برجستهترین ویژگیهای استاد بود.»
مدیرگروه معماری دانشگاه سوره در ادامه بهدقت و نظم مثالزدنی استاد اشاره کرد و گفت: «یکی از ویژگیهای جالب ایشان حضور حداقل 20 دقیقه قبل از شروع کلاس بود. من این خصلت را بسیار تحسین میکردم، حتی اگر هیچدانشجویی در کلاس نبود، استاد با جدیت در کلاس میماندند.»
مقیمی درباره دیدگاه استاد نسبت به مفهوم حکمت در معماری تصریح کرد: «استاد همیشه تأکید داشتند نباید گفت حکمت معماری، بلکه باید از عبارت حکمت اسلامی در خلق آثار معماری استفاده کرد. از نظر ایشان حکمت در کنار معماری تنها زمانی معنا دارد که ریشه در مبانی اسلامی داشته باشد، حتی چندینبار برای اصلاح سرفصلهای دروس معماری در وزارت علوم نامه نوشتند تا این نگاه عمیق در آموزش معماری وارد شود.»
وی با اشاره به تلاشهای استاد برای اصلاح نظام آموزشی و سرفصلهای مربوط به معماری اسلامی گفت: «استاد نقرهکار نسخهای پیشنهادی از سرفصلهای رشته معماری تدوین کرده بودند که قرار بود مهر 1403 اجرایی شود، اما متأسفانه هنوز اجرا نشده است. من همان نسخه را به دانشگاه سوره آوردم و در شوراها مطرح کردم تا بتوانیم مسیر تربیت معماران متخصص در خدمت ایران اسلامی را پیش ببریم. این اقدام از سالها تلاش خستگیناپذیر ایشان برای تطبیق آموزش معماری با ارزشهای اسلامی سرچشمه میگرفت.» این عضو هیئتعلمی دانشگاه سوره به یکی از توصیههای اخلاقی و تربیتی که دکتر نقرهکار به او یادآور شده بود؛ اشاره کرد و گفت: «در یکی از گفتوگوها، زمانی که از سختی کارم با ایشان سخن میگفتم، استاد جملهای بسیار تأثیرگذار گفتند و آن جمله این بود که حضور شما در هر نقطه از جمهوری اسلامی ایران بزرگترین مسئولیت است، چون خدمت به کشور در هر جای آن خدمت به جمهوری اسلامی است. میگفتند اگر کسی مسئولیتی را بپذیرد باید بداند که بهمنزله واجب کفایی است که در همان جایگاه خدمت کند و این جمله همیشه برای من منبع امید و انگیزه بوده است.» مقیمی گفت: «استاد نقرهکار به حق، پرچمدار حوزه معماری اسلامی بودند. تلاش کردند الگویی برای دیگر جوامع علمی و هنری ایران باشند. ترکیب اندیشه، حکمت، زیباییشناسی و تعهد اجتماعی در شخصیت ایشان بینظیر بود؛ شخصیتی که تا آخر عمر بر آرمان معماری در خدمت انسان و خدا پای فشاری کرد.»
تلاش برای تبیین معماری اسلامی در پیوند هنر با مهندسی
غلامحسین معماریان، عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت و معاون پژوهشی دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت با اشاره به سابقه آشنایی خود با دکتر نقرهکار گفت: «آشنایی ما دقیقاً به ۴۰ سال پیش، یعنی حدود مرداد و شهریور سال ۱۳۶۵ بازمیگردد. در آن زمان من ۲۶ساله بودم و تازه از ایتالیا فارغالتحصیل شده و برای تدریس به ایران بازگشته بودم. با معرفی دوستان به دانشگاه علم و صنعت آمدم؛ جایی که مهندس نقرهکار بهتازگی مسئولیت ریاست دانشکده را بر عهده گرفته بودند.»
وی افزود: «ایشان در آن مقطع استادان بسیار خوب و تأثیرگذاری مانند مهندس نورالدین و مهندس نوحی را به دانشگاه آوردند که نقش مهمی در ارتقای محیط علمی دانشکده ایفا کردند.» معاون پژوهشی دانشکده معماری دانشگاه علم و صنعت با تأکید بر پشتکار ۴۰ساله مهندس نقرهکار در حوزه معماری ایرانی- اسلامی اظهار داشت: «هدف و خواسته اصلی ایشان این بود که با استخراج اصول از منابع اسلامی، تعریفی جامع از معماری اسلامی ارائه دهند.»
معماریان با اشاره به دشواریهای تدریس هنر در یک دانشگاه صنعتی تصریح کرد: «دانشگاه علم و صنعت یک فضای کاملاً صنعتی و فنی دارد و درک رشتهای نیمه هنری مانند معماری در چنین فضایی سخت است. مهندس نقرهکار تلاش زیادی کرد تا فضای هنری معماری را در دل این محیط مهندسی جا بیندازد.»
وی در تشریح مبانی نظری مهندس نقرهکار گفت: «ایشان برای پر کردن خلأ میان نگاه صرفاً عددی و ریاضی با هنر، از اندیشههای ملاصدرا بهره میبردند؛ به این شکل که ادراک حسی را به بخشهای تجربی، مهندسی و فنی معماری مرتبط میدانستند و ادراک شهودی و خیالی را که در مرتبه بالاتری قرار دارد، به جنبههای هنری معماری پیوند میزدند.»
معماریان در بخش دیگری از صحبتهای خود به تعهد اجتماعی و انقلابی مهندس نقرهکار اشاره کرد و به بیان دو خاطره مشترک پرداخت: «در زمان عملیات مرصاد و پیشروی دشمن تا اسلامآباد غرب، با توجه به دستور امام (ره) برای کمک، ایشان با وجود شرایط سخت، سوار اتوبوس شدند و برای کمک به منطقه عملیاتی رفتند.»
وی ادامه داد: «خاطره دیگر مربوط به زلزله رودبار در دهه 60 است. در همان روزهای دوم یا سوم پس از زلزله، درحالیکه ایشان رئیس دانشکده بودند، به همراه تعدادی از استادان مینیبوس گرفتیم و برای برآورد خسارات و کمک به برنامهریزی برای بازسازی آینده، راهی منطقه رودبار و منجیل شدیم؛ سفری که شبهای سرد آن را تا صبح در چادر در کنار یکدیگر سپری کردیم، یادم میآید پسلرزهها نمیگذاشتند تا صبح بخوابیم.» معماریان با اشاره به میراث بهجامانده از مهندس نقرهکار در دانشگاه علم و صنعت گفت: «حاصل ۴۰ سال تلاش ایشان، ایجاد یک مجموعه و کتابخانه بسیار غنی در حوزههای معماری اسلامی، عرفان در هنر و فلسفه هنر و معماری است. این کار بسیار ارزشمند نیازمند سازماندهی بود که هماکنون فردی برای مرتبکردن این منابع اختصاصیافته است. من نیز بهعنوان مسئول بخش پژوهشی دانشکده، تمام تلاش خود را به کار بستهام تا این میراث گرانبها و ارزشمند به بهترین شکل حفظ شود و مورداستفاده قرار گیرد.»
مهمترین ویژگی استاد، استواری در باورهایش بود
حیدر جهانبخش، عضو هیئتعلمی دانشگاه پیامنور و عضو شورای تخصصی گروه معماری دانشگاه سوره با اشاره به سابقه همکاری طولانی خود با استاد نقرهکار، گفت: «حدوداً از سال ۶۵ از طریق دانشگاه با ایشان آشنا شدم و این همکاری تا زمان درگذشتشان بدون وقفه ادامه داشت.»
جهانبخش با اشاره به اثرگذاری استاد نقرهکار در حوزه معماری اسلامی افزود: «همواره گفتهام که ایشان در ابعاد نظری و تقویت حوزههای فکری معماری اسلامی بسیار مؤثر بودند. در آثار متعددشان، چه کتابها و چه مقالات، تلاش میکردند مبانی ناب اسلامی را با موضوعات مربوط به معماری حکیمانه و حکمت متعالیه ملاصدرا پیوند دهند. این تلاشها در تبیین ابعاد معنوی و اخلاقی معماری تأثیر شایانی داشت.»
این عضو هیئتعلمی دانشگاه پیامنور با اشاره به آخرین اثر استاد، ادامه داد: «آخرین کتاب ایشان با عنوان حکمت اسلامی در خلق آثار هنری، معماری و شهرسازی دقیقاً همین مسیر را دنبال میکرد و رد پای اندیشه اسلامی را در شکلگیری آثار هنری و معماری از منظر دین مبین اسلام نشان میداد.»
وی مهمترین ویژگی استاد نقرهکار را استواری در باورهایش بیان کرد و گفت: «ایشان به همه مسائل با یک اندیشه منسجم نگاه میکردند. باورهایشان به نظریه معماری اسلامی بسیار ریشهدار بود و هرگز از آنها عدول نکردند. در طول ۴۰ تا ۵۰ سال فعالیت مستمر، حتی زمانی که برخی میتوانستند مسیرهای اقتصادی یا سادهتر را انتخاب کنند، ایشان تا آخرین لحظه پای اعتقاداتشان ایستادند.»
وی ادامه داد: «در سطح جهانی نیز چهارچوبهای فکری ایشان در حوزه معماری از تعریف انسان و طبیعت گرفته تا رابطه اثر با خالق بسیار ارزشمند بود. استاد معتقد بودند معمار علاوه بر بهرهمندی از حکمت الهی، باید در برابر آنچه خلق میکند متعهد باشد.»
جهانبخش یکی از خاطرات شاخص خود از استاد را اینگونه روایت کرد: «در یکم آذر 1397، همراه با گروهی 20 تا 25 نفره، دیداری خصوصی با رهبر شهید داشتیم تا درباره آسیبشناسی انحرافات توسعه شهری و معماری معاصر گفتوگو کنیم. بیانات استاد نقرهکار در آن جلسه بهشدت موردتوجه قرار گرفت؛ آنقدر دقیق و عمیق صحبت کردند که جلسه از 45 دقیقه به دو ساعت رسید و مقام معظم رهبری با دقت کامل گوش دادند و تشویق کردند.»
وی تصریح کرد: «در همان جلسه بر ضرورت الگوسازی در معماری اسلامی - ایرانی تأکید شد؛ اینکه باید الگوهایی مشخص ارائه کنیم تا جامعه و مسئولان بر اساس آنها هدایت شوند.»
این عضو هیئتعلمی با اشاره به مسیری که استاد نقرهکار پایهگذاری کرده است؛ افزود: «استاد نقرهکار هدفش این نبود که هم نظریه بدهد و هم خودش تمام مصادیق معماری را بسازد. سنگینی این کار برای یک نفر بسیار زیاد بود. هدف ایشان این بود که نظریه تولید شود و دیگران بر پایه آن آثارشان را خلق کنند.» به گفته این استاد معماری برخی آثار از جمله پروژه شاخص سردر آستان حضرت عبدالعظیم (ع) نمونههایی ارزشمند و قابلاستناد برای نظریههای ایشانند، هرچند تمرکز اصلی استاد همیشه بر تولید مبانی و محتوا بود. جهانبخش با اشاره به حضور فعال استاد نقرهکار در فرهنگستان هنر و تأسیس کارگروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان گفت: «پیش از تشکیل گروه تخصصی معماری، فرهنگستان بیشتر به شعر، ادبیات و هنرهای نمایشی میپرداخت و جای خالی معماری اسلامی احساس میشد. استاد نقرهکار گروه تخصصی معماری و شهرسازی را تشکیل دادند و ریاست آن را بر عهده گرفتند.»
وی تصریح کرد: «ایشان هفت کارگروه تخصصی ایجاد کردند؛ از آموزش و بینالملل گرفته تا ارتباط با حوزههای علمیه و کارگروههای نظری مرتبط با احکام اسلامی. جلسات گروه هر دو هفته برگزار میشد و خروجیهای ارزشمندی تولید شد.»
جهانبخش از جمله افرادی است که 4 دهه با دکتر نقرهکار در ارتباط بوده و از آخرین گفتوگویش با استاد گفت: «تقریباً دو هفته پیش از درگذشتشان با وجود حال بسیار وخیم، با سختی سخن گفتند، اما همچنان پیگیر گزارش کارگروهها برای ارائه به رئیس فرهنگستان بودند، حتی با آن وضعیت، با حضور ذهن دقیق از من خواستند فلان موضوع را پیگیری کنم. ایشان معتقد بودند محتوا باید به رسانه راه پیدا کند تا گفتمان معماری اسلامی در جامعه نهادینه شود.»
این عضو هیئتعلمی دانشگاه پیامنور با اشاره به صبر، بزرگی و درایت استاد نقرهکار گفت: «در تمام سالهایی که با ایشان بودم، حتی در مواجهه با هجمههایی که علیه ایشان بود فقط لبخند میزدند و میگفتند گفتمانسازی زمان میخواهد. این مسیر را من انتخاب کردهام و باید جا بیفتد. این ثبات قدم، یکی از برجستهترین ویژگیهای ایشان بود.»
استاد نقرهکار، شیخ بهایی عصر حاضر بود
نسیم اشرافی، عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس و عضو گروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان هنر درباره آغاز آشنایی خود با استاد نقرهکار گفت: «به واسطه همکاری در یک کتاب با ایشان آشنا شدم. میتوان گفت همکاری ما از همان کتاب، حدود 10 سال پیش آغاز شد.» وی با بیان اینکه هرگز انتظار دعوت به همکاری از سوی استاد را نداشتم، ادامه داد: «برای من باورکردنی نبود که ایشان بابت کتابی که در حال نگارش بودم، تماس بگیرند. کتاب برایشان جالب بود، تشکر کردند و از همان زمان درخواست کردند در جلساتشان حضور داشته باشم و در حوزه نظریههای معماری اسلامی با ایشان همکاری کنم و همکاری ما در این قالب با این استاد حکیم ادامه پیدا کرد.»
این عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد استاد نقرهکار را یکی از منحصربهفردترین استادان معماری، بهویژه در حوزه حکمت و هنر معرفی کرد و با تأکید بر نقش وی در فرهنگستان هنر افزود: «حضور ایشان در فرهنگستان، بهویژه بهعنوان فردی دغدغهمند با نگاه تمدنی به معماری، بسیار اثرگذار بود. البته این نگاه محدود به فرهنگستان نبود، اما فرهنگستان هنر بستری بسیار مناسب فراهم کرده بود تا صاحبنظران این حوزه کنار هم جمع شوند.»
وی ادامه داد: «با مدیریت بجا و پیگیریهای مستمر استاد نقرهکار، یک مسیر، حلقه و شبکه میان استادانی شکل گرفت که نگاه تمدنی به معماری اسلامی داشتند. در همین بازه زمانی فعالیتهای خوبی انجام شد؛ از جمله جمعآوری نکات و مباحث در قالب کتاب و نیز برقراری ارتباط با حوزههای مختلف جامعه و نهادهای بالادستی از دیگر فعالیتهای ایشان بود.»
اشرافی با اشاره به نقش فرهنگستان در تقویت مسیر ارتباطی مراجع بالادستی، وزارتخانههای مرتبط با معماری و شهرسازی و سایر مراکز ذیصلاح افزود: «ما توانستیم نگاه تمدنی خود به معماری را از طریق این بستر به این مراکز منتقل کنیم. به نظرم فرهنگستان در این دوره این زمینه را بسیار خوب فراهم کرد.»
این عضو فرهنگستان هنر، در پاسخ به پرسشی درباره نقش پیشبرنده استاد نقرهکار در معماری اسلامی تصریح کرد: «اگر بخواهم کلی بگویم ایشان به تعبیر برخی از استادان، شیخ بهایی معاصر زمان خود بودند. این تعبیر بیدلیل نیست و چند علت دارد. از منظر شخصیت علمی، در جامعه معاصر ما معمولاً نگاه دینی در سطح فردی باقی میماند و کمتر وارد حوزههای اجتماعی و علمی میشود. بسیاری از اندیشمندان، هرچند در زندگی فردی دیندارند، اما در حوزه علم معتقدند دین امکان ورود به عرصه علم را ندارد.»
اشرافی ادامه داد: «استاد نقرهکار توانستند با استنادات، ادله و عقلانیت اسلامی اثبات کنند که میتوان دین، علم و حکمت را بهگونهای در کنار هم نشاند که از دل آن یک تمدن و یک مکتب اسلامی در حوزه معماری و شهرسازی شکل بگیرد. این امر کمنظیر است. نمیگویم بینظیر، اما واقعاً تعداد چنین چهرههایی بسیار اندک است.»
عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به برخی دیگر از استادان برجسته معماری اسلامی گفت: «استادانی هستند مثل استاد نقیزاده که در حوزه معماری اسلامی فعالیت میکردند، اما آنان بیش از اینکه نگاه تمدنی داشته باشند، در چهارچوب معماری اسلامی کار میکردند. درحالیکه استاد نقرهکار نگاه تمدنی عمیقی داشتند و نظریهپردازیهایی که انجام دادند، میتواند در آینده بستر ساختارسازی این نگاه در جامعه را فراهم کند. این ترکیب حکمت و علم، در معنای واقعی، در شخصیت علمی ایشان بسیار قوی و برجسته بود.»
اشرافی سپس به ویژگیهای فردی استاد نقرهکار اشاره کرد: «در شخصیت فردیشان، دو نکته برای من بسیار شاخص بود یکی تواضع بسیار زیاد و دومی تلاش خستگیناپذیر به نظرم از ویژگیهایی بود که در رفتار و منش ایشان کاملاً مشهود بود. مجموع این دو شخصیت علمی و شخصیت فردی باعث میشود «حکیم» بهترین عنوان برای ایشان باشد؛ عنوانی که واقعاً برازنده این استاد بزرگ است.» عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد بر فقدان جبرانناپذیر این استاد در عرصه معماری اسلامی، حکمت و هنر گفت: «فقدان استاد نقرهکار در حوزه معماری اسلامی و حکمت هنر غیرقابلجبران است.»
14 اردیبهشت 1405
فاطمه کتابی ، خبرنگار گروه دانشگاه روزنامه فرهیختگان
|
نسخه چاپي
